പോൾ സക്കറിയയുടെ “ഗണപതിപൂജ പഠിക്കുന്ന മലയാളികൾ” എന്ന ലേഖനം കേരളത്തിന്റെ മാറുന്ന മത-സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്ന ശ്രദ്ധേയമായ എഴുത്താണ്.
കേരളത്തിന്റെ പൊതുസാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കിടെ സംഭവിച്ച ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മതാചാരങ്ങളുടെ രൂപവും വലിപ്പവും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ സാന്നിധ്യവും മാറിയിരിക്കുന്നത്.
ഇത് കേവലം “മലയാളികൾ കൂടുതൽ മതവിശ്വാസികളായി” എന്ന ഒറ്റവാചകത്തിൽ ചുരുക്കാവുന്ന കാര്യമല്ല.
ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഇതാണ്:
നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങൾ മാറുകയാണോ, അതോ വിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന രീതിയും അതിനോടു ചേർന്ന രാഷ്ട്രീയവും മാറുകയാണോ?
പോൾ സക്കറിയയുടെ “ഗണപതിപൂജ പഠിക്കുന്ന മലയാളികൾ” എന്ന വിമർശനത്തിന്റെ പ്രസക്തി അവിടെയാണ്.
ആദ്യം ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാക്കണം: ഗണപതി കേരളത്തിന് അന്യനല്ല
ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ എളുപ്പത്തിൽ സംഭവിക്കാവുന്ന ഒരു ചരിത്രപരമായ തെറ്റുണ്ട്.
ഗണപതി ആരാധന കേരളത്തിലേക്ക് അടുത്തിടെ ഉത്തരേന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്തതാണ് എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല.
ഗണപതിക്ക് കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളിലും കുടുംബാചാരങ്ങളിലും വളരെ പഴയ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. കേരളത്തിൽ അനേകം ഗണപതി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. പല ഹിന്ദു ചടങ്ങുകളിലും ഗണപതിയെ ആദ്യം സ്മരിക്കുന്ന പതിവും പഴയതാണ്.
പക്ഷേ ചരിത്രകാരൻ കേസവൻ വേലുത്താട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണം ഉദ്ധരിച്ച് The News Minute ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന പ്രധാന വ്യത്യാസം മറ്റൊന്നാണ്. കേരളത്തിൽ വിനായകചതുർത്ഥി പരമ്പരാഗതമായി വലിയ പൊതു ആഘോഷത്തേക്കാൾ ഒരു ആചരണമായിരുന്നു. ചില കുടുംബങ്ങളിൽ ചെറിയ ഗണപതി ചടങ്ങുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, നൂറുകണക്കിന് വിഗ്രഹങ്ങളും പന്തലുകളും വാഹനഘോഷയാത്രകളും കൂട്ടനിമജ്ജനവും അടങ്ങിയ ഇന്നത്തെ രീതിയിലുള്ള ആഘോഷം കേരളത്തിന്റെ പഴയ വിനായകചതുർത്ഥി പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നില്ല.
അതായത് പ്രശ്നം ഗണപതിയല്ല.
ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടത് ഗണപതിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ പുതിയ പൊതുസാംസ്കാരിക മാതൃകയാണ്.
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗണേശോത്സവം: ആരാധനയിൽ നിന്ന് പൊതുരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക്
ഇന്നത്തെ വലിയ പൊതുഗണേശോത്സവത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് പോകണം.
ഗണേശാരാധന അതിനുമുമ്പേ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലാണ് ഗണേശോത്സവം വലിയ സാർവജനിക ജനകീയ പരിപാടിയായി മാറുന്നത്.
1890-കളിൽ ബാലഗംഗാധര തിലക് ഗണേശോത്സവത്തെ വീടുകളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന മതാചാരത്തിൽ നിന്ന് വലിയ പൊതുസമ്മേളനങ്ങളുടെയും ഘോഷയാത്രകളുടെയും വേദിയാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ വേദിയായും അത് പ്രവർത്തിച്ചു.
എന്നാൽ ഇതിന്റെ ചരിത്രം പലപ്പോഴും അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനെക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമാണ്.
ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, ആ കാലത്തെ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സംഘർഷങ്ങളും മുഹറം ആഘോഷങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയവും പുതിയ ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തെ സ്വാധീനിച്ചുവെന്നാണ്. തിലകിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഹിന്ദു സമൂഹത്തെ ഒരു പൊതുസാമുദായിക ഐഡന്റിറ്റിയുടെ കീഴിൽ സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ സാർവജനിക ഗണേശോത്സവം ഒരു “കാലാതീതമായ മാറ്റമില്ലാത്ത മതപാരമ്പര്യം” മാത്രമല്ല. അതിന് ഒരു ആധുനിക രാഷ്ട്രീയചരിത്രവും ഉണ്ട്.
കേരളത്തിലേക്ക് വന്നത് ഗണപതിയല്ല, ഒരു പുതിയ ആഘോഷ മാതൃകയാണ്
ഇതാണ് സക്കറിയയുടെ വിമർശനം മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പശ്ചാത്തലം.
കേരളം ഗണപതിയെ “പഠിച്ചതല്ല”.
പക്ഷേ കേരളം കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങളായി മഹാരാഷ്ട്ര-കർണാടക മാതൃകയിലുള്ള വലിയ സാർവജനിക ഗണേശോത്സവം പഠിക്കുകയാണ് എന്ന് പറയുന്നത് ചരിത്രപരമായി കൂടുതൽ കൃത്യമാണ്.
കേരളത്തിൽ ഈ പുതിയ മാതൃക ആദ്യം എവിടെയാണ് ശക്തമായത് എന്ന കാര്യത്തിൽ സ്രോതസ്സുകൾ തമ്മിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്.
ചരിത്രകാരൻ കേസവൻ വേലുത്താട്ട് പറയുന്നത്, കർണാടക അതിർത്തിയോട് ചേർന്ന കാസർഗോഡിലൂടെയാണ് ആഘോഷത്തിന്റെ പുതിയ രൂപം കേരളത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ചതെന്നാണ്. അതേസമയം സംഘാടകരിൽ ചിലർ തിരുവനന്തപുരം 1989 എന്നും പാലക്കാട് 1992 എന്നും കേരളത്തിലെ ആദ്യ വലിയ ആഘോഷങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ഒരു ഏക “ആദ്യവർഷം” ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നത് സുരക്ഷിതമല്ല.
എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: 1980-90 കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷം കേരളത്തിൽ ഈ ആഘോഷരൂപം വേഗത്തിൽ വളർന്നു.
പാലക്കാട്: ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കേസ് സ്റ്റഡി
ഈ മാറ്റം മനസ്സിലാക്കാൻ പാലക്കാട് പ്രത്യേകമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട പ്രദേശമാണ്.
The News Minute നടത്തിയ വിശദമായ അന്വേഷണത്തിൽ സംഘാടകർ പറയുന്നതനുസരിച്ച് പാലക്കാട്ടെ വലിയ ഗണേശോത്സവം 1992ഓടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. മൂത്താന്തറയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച ഘോഷയാത്ര പിന്നീട് വലിയ ആഘോഷമായി വളർന്നു എന്നാണ് സംഘാടകരുടെ വാദം.
ഇതിന്റെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
1991 ഡിസംബറിൽ പാലക്കാട്-മേപ്പറമ്പ് മേഖലയിലുണ്ടായ സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങൾക്കും പിന്നീട് രൂപപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണത്തിനും പിന്നാലെയാണ് ഈ കാലഘട്ടം വരുന്നത്. അതിനാൽ ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ വളർച്ചയെ മതാചാരത്തിന്റെ വികാസമായി മാത്രം കാണാതെ അതുകാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തോടൊപ്പം പരിശോധിക്കണമെന്നാണ് വിമർശകർ പറയുന്നത്.
ഇവിടെ ഒരു ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്.
ഒരുമിച്ചുണ്ടായ രണ്ട് സംഭവങ്ങൾക്കിടയിൽ കാരണബന്ധമുണ്ടെന്ന് സ്വതവേ തെളിയുന്നില്ല.
പക്ഷേ രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ തന്നെ ഇത്തരം ആഘോഷങ്ങളെ സാമൂഹിക സംഘടനയ്ക്കും തിരിച്ചറിയൽ രാഷ്ട്രീയത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നതായി പറയുമ്പോൾ അതിനെ അവഗണിക്കാനുമാവില്ല.
ഒറ്റപ്പാലം: മതോത്സവം എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയ mobilisation ആകുന്നു?
ഇതിന് ഏറ്റവും വ്യക്തമായ സമകാലിക ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഒന്ന് ഒറ്റപ്പാലമാണ്.
2012ൽ ഒറ്റപ്പാലത്ത് ആദ്യമായി വലിയ രീതിയിൽ സംഘടിപ്പിച്ച ഗണേശോത്സവത്തെക്കുറിച്ച് സംഘാടകരെയും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകരെയും ചരിത്രകാരന്മാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി The News Minute 2023ൽ വിശദമായ റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.
RSS-ബന്ധമുള്ള സംഘാടകൻ തന്നെയാണ് ആദ്യ പരിപാടിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ “ഹിന്ദുക്കളുടെ ശക്തി കാണിക്കണം” എന്ന മനോഭാവം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞത്.
2012ൽ 22 വിഗ്രഹങ്ങളോടെ തുടങ്ങിയതായി സംഘാടകർ പറയുന്ന പരിപാടി 2023ഓടെ 136 സ്ഥലങ്ങളിലായി ഏകദേശം 250 വിഗ്രഹങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്ന നിലയിലേക്ക് വളർന്നതായി റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു.
ഇവിടെ പ്രധാനപ്പെട്ടത് വിഗ്രഹങ്ങളുടെ എണ്ണമല്ല.
- വലിയ പൊതുസമ്മേളനങ്ങൾ
- രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങൾ
- യുവജന ബൈക്ക് റാലികൾ
- കാവിക്കൊടികൾ
- DJ സംഗീതം
- സെലിബ്രിറ്റി പങ്കാളിത്തം
- പ്രാദേശിക കമ്മിറ്റികൾ
- സാമൂഹിക സേവനപ്രവർത്തനങ്ങൾ
ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് ഒരു grassroots network സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു ദിവസത്തെ പൂജയേക്കാൾ വലിയ സാമൂഹിക സംവിധാനമായി മാറുന്നു.
“ആചാരങ്ങളുടെ അധിനിവേശം” എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?
സക്കറിയയുടെ വിമർശനത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ആശയങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. എന്നാൽ “അധിനിവേശം” എന്ന വാക്ക് സൂക്ഷിച്ചു ഉപയോഗിക്കണം.
സംസ്കാരം ഒരിക്കലും അടച്ചിട്ട പെട്ടിയല്ല.
കേരളം തന്നെ അനേകം സാംസ്കാരിക സ്വാധീനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. അറബികളിൽ നിന്നും യൂറോപ്യൻമാരിൽ നിന്നും തമിഴ്-കന്നഡ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കേരളം ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, ഭാഷ, സംഗീതം, രാഷ്ട്രീയചിന്ത, മതാചാരം തുടങ്ങി പലതും സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അതുകൊണ്ട് മറ്റൊരു പ്രദേശത്തിന്റെ ഉത്സവം കേരളത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നത് മാത്രം പ്രശ്നമല്ല.
ഒരു സ്വതന്ത്ര സമൂഹത്തിൽ അതിന് എല്ലാവർക്കും അവകാശമുണ്ട്.
പ്രശ്നം മറ്റൊന്നാണ്.
ഒരു മതാചാരത്തിന് ഒപ്പം ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ ഐഡന്റിറ്റി, “യഥാർത്ഥ ദേശീയ സംസ്കാരം”, “യഥാർത്ഥ ഹിന്ദു”, “നമ്മൾ vs അവർ” തുടങ്ങിയ സന്ദേശങ്ങളും പതുക്കെ പാക്കേജ് ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ അത് കേവലം cultural exchange അല്ല.
അത് cultural politics ആണ്.
മതവും രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി എവിടെയാണ്?
മതത്തിന് രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധമില്ല എന്ന ധാരണ ചരിത്രപരമായി ശരിയല്ല.
ലോകമെമ്പാടും മതസ്ഥാപനങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും ദേശീയതയും അധികാരവും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പക്ഷേ ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ ചോദ്യം വേറെയാണ്:
ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യം രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലിന്റെ നിർബന്ധിത പ്രകടനമായി മാറുന്നുണ്ടോ?
ഗണപതി പൂജിക്കുന്ന ഒരാൾ ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെ പിന്തുണയ്ക്കണം എന്ന യാതൊരു താർക്കികബന്ധവും ഇല്ല.
ഗണപതിയിൽ വിശ്വസിക്കാത്ത ഒരാളും ഹിന്ദു സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാം.
അതുപോലെ മതവിശ്വാസിയല്ലാത്ത ഒരാൾക്കും കഥകളെയും ക്ഷേത്രശില്പത്തെയും സംഗീതത്തെയും പുരാണങ്ങളെയും cultural heritage ആയി വിലമതിക്കാം.
Faith, culture, politics – ഇവ മൂന്നും ഒരേ കാര്യമല്ല.
കേരളത്തിന്റെ “മതനിരപേക്ഷത” എത്രത്തോളം യാഥാർത്ഥ്യമായിരുന്നു?
സക്കറിയയുടെ വിമർശനം വായിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു romanticisation ഒഴിവാക്കണം.
“പഴയ കേരളം പൂർണ്ണമായും യുക്തിവാദികളും മതനിരപേക്ഷരുമായിരുന്നുവെന്നും ഇപ്പോൾ മാത്രമാണ് അന്ധവിശ്വാസം വന്നതെന്നും” പറയുന്നത് ചരിത്രസത്യമായിരിക്കില്ല.
കേരളത്തിന് ശക്തമായ മതപാരമ്പര്യവും ജാതിവ്യവസ്ഥയും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അയിത്തം, ജാതിവിവേചനം, ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിലക്കുകൾ, സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ പല നിയന്ത്രണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കേരളത്തിന്റെ പഴയ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളാണ്.
അതുകൊണ്ട് കേരളം ഒരിക്കലും ഒരു rationalist utopia ആയിരുന്നില്ല.
കേരളത്തിന്റെ പ്രത്യേകത മറ്റൊന്നായിരുന്നു.
സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, ശ്രീനാരായണ ഗുരു, അയ്യങ്കാളി, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ തുടങ്ങിയവരുടെ പ്രവർത്തനം, നവോത്ഥാനം, വിദ്യാഭ്യാസവ്യാപനം, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം, ശാസ്ത്രപ്രചാരം, ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം തുടങ്ങിയവ സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തിൽ വിമർശനാത്മകമായ ഒരു counter-force സൃഷ്ടിച്ചു.
അതായത് കേരളത്തിന്റെ മതനിരപേക്ഷത മതത്തിന്റെ അഭാവമല്ല.
വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളുള്ളവർ തമ്മിലുള്ള സാമൂഹിക സഹവർത്തിത്വവും പൊതുരംഗത്തിൽ മതത്തിന് പരിധി വരയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമവുമായിരുന്നു.
പുതിയ കാലത്ത് സംഭവിക്കുന്നത് എന്താണ്?
ഇന്ന് ഒരു ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റം കാണാം.
പഴയകാലത്തെ വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസം പലപ്പോഴും ഇന്ന് public identity performance ആയി മാറുന്നു.
- വലിയ പതാകകൾ
- വലിയ ശബ്ദം
- വലിയ വിഗ്രഹങ്ങൾ
- വൻ ഘോഷയാത്രകൾ
- സോഷ്യൽ മീഡിയ വീഡിയോകൾ
- “നമ്മുടെ ശക്തി കാണിക്കണം” എന്ന ഭാഷ
ഇവ ആത്മീയതയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ള ഘടകങ്ങളല്ല. രാഷ്ട്രീയ സമൂഹശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ അവ identity mobilisation എന്നതിനോടാണ് കൂടുതൽ അടുത്തത്.
ഒരു സമൂഹത്തെ “നാം” എന്ന ഒരൊറ്റ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനുള്ള ശക്തമായ മാർഗമാണ് ആഘോഷങ്ങൾ.
സിനിമയും സോഷ്യൽ മീഡിയയും പുതിയ accelerator
പഴയകാലത്ത് ഇത്തരം രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക mobilisations ന് പ്രാദേശിക യോഗങ്ങളും പത്രങ്ങളും പ്രസംഗങ്ങളുമായിരുന്നു പ്രധാന മാർഗങ്ങൾ.
ഇന്ന് അതിന് Instagram, Facebook, YouTube, WhatsApp എന്നിവയുണ്ട്.
ഒരു ഉത്സവം ഇനി നാട്ടിലെ ഒരു ആഘോഷം മാത്രമല്ല.
അതൊരു content product കൂടിയാണ്.
ഒരു മിനിറ്റിന്റെ റീലിലൂടെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് മത-രാഷ്ട്രീയ ചിഹ്നങ്ങൾ എത്താം. സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ algorithmic amplification മതചിഹ്നങ്ങളെയും സംഘപരമായ തിരിച്ചറിയലുകളെയും പഴയതിനെക്കാൾ വേഗത്തിൽ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു.
ഇത് ഹിന്ദുമതത്തെ മാത്രം ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്നമാണോ?
അല്ല.
ഈ ചർച്ചയിൽ യുക്തിപരമായി പാലിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട consistency ഇതാണ്.
മതത്തെ രാഷ്ട്രീയ mobilisation ന് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഹിന്ദുത്വ സംഘടനകൾ ചെയ്താൽ മാത്രം പ്രശ്നമാകുകയും മറ്റു മതസംഘടനകൾ ചെയ്താൽ അത് അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യരുത്.
മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ, ഹിന്ദു – ഏത് മതമായാലും:
- വിശ്വാസത്തെ രാഷ്ട്രീയ വോട്ടുബാങ്കാക്കുന്നത്
- മതനേതാക്കൾ ഭരണനയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്
- മതപരമായ ഭയം ഉപയോഗിച്ച് ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്
- “നമ്മൾ vs അവർ” രാഷ്ട്രീയം നിർമ്മിക്കുന്നത്
എല്ലാം ഒരേ വിമർശനാത്മക മാനദണ്ഡത്തിൽ പരിശോധിക്കണം.
അല്ലെങ്കിൽ അത് rationalism അല്ല. അത് tribal politics മാത്രമാണ്.
പുതിയ ഉത്സവങ്ങൾക്ക് പരിസ്ഥിതി വിലയും ഉണ്ട്
വലിയ വിഗ്രഹങ്ങളും നിമജ്ജനങ്ങളും വ്യാപകമാകുമ്പോൾ മറ്റൊരു പ്രശ്നവും ഉയരുന്നു.
പരിസ്ഥിതി.
വിഗ്രഹ നിർമ്മാണത്തിൽ Plaster of Paris, രാസവർണങ്ങൾ, പ്ലാസ്റ്റിക് അലങ്കാരങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കുന്നതും പിന്നീട് അവ ജലാശയങ്ങളിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നതും ജലമലിനീകരണത്തിന് കാരണമാകാം എന്ന് മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ഏജൻസികൾ ഏറെക്കാലമായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
കേരള സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡും ശുദ്ധജല സ്രോതസ്സുകളായ കിണറുകൾ, നദികൾ, തടാകങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വിഗ്രഹങ്ങൾ നിമജ്ജനം ചെയ്യരുതെന്നും തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങൾ ഒരുക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണമെന്നും നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രകൃതിയെ ദൈവികമായി കാണുന്ന മതാചാരം തന്നെ പ്രകൃതിയെ മലിനമാക്കുന്ന രീതിയിലാണെങ്കിൽ അവിടെ വിശ്വാസത്തേക്കാൾ ആചാരത്തിന്റെ പ്രദർശനമാണ് മുൻതൂക്കം നേടുന്നത്.
സക്കറിയ ചോദിക്കുന്നത് ഗണപതിയെക്കുറിച്ചല്ല
ഈ ചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രം ഇതാണ്.
സക്കറിയയുടെ വിമർശനം “ഗണപതി നല്ല ദൈവമാണോ മോശം ദൈവമാണോ?” എന്ന theological ചർച്ചയല്ല.
അത് മലയാളി സമൂഹത്തിന്റെ cultural transformation നെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യമാണ്.
- ഒരു സമൂഹം എങ്ങനെ പുതിയ ചിഹ്നങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു?
- ആരാണ് അവ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്?
- എന്തുകൊണ്ടാണ് ചില ആചാരങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ജനപ്രിയമാകുന്നത്?
- അതിന് പിന്നിൽ സാമ്പത്തികവും മാധ്യമപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ശക്തികൾ എന്തൊക്കെയാണ്?
- ആചാരങ്ങൾ നമ്മൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയാണോ?
- അതോ ആചാരങ്ങളിലൂടെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചറിയലുകൾ നമ്മിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയാണോ?
ഇവയാണ് കൂടുതൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങൾ.
മതവിശ്വാസത്തിനെതിരായ ആക്രമണമല്ല ഇത്
ഒരു വ്യക്തിക്ക് ഗണപതിയിൽ വിശ്വസിക്കാൻ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശമുണ്ട്.
- ഗണേശചതുർത്ഥി ആഘോഷിക്കാം
- പൂജ നടത്താം
- വിഗ്രഹം സ്ഥാപിക്കാം
- വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഒരാൾക്ക് അതിനെ വിമർശിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും അവകാശമുണ്ട്
ഒരു മതാചാരത്തിന്റെ ചരിത്രവും രാഷ്ട്രീയവും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുന്നത് ആ മതവിശ്വാസിയുടെ അവകാശം ഇല്ലാതാക്കുന്നതല്ല.
Criticism of an idea is not persecution of a believer.
ഈ ലളിതമായ വ്യത്യാസം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴാണ് ജനാധിപത്യ ചർച്ച അസാധ്യമായി മാറുന്നത്.
മലയാളിയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി എന്തായിരിക്കണം?
മലയാളിയുടെ അഭിമാനം ഏതെങ്കിലും ഒരു പഴയ ആചാരം “നമ്മുടേതാണ്” എന്ന് തെളിയിക്കുന്നതിലും പുതിയൊരു ആചാരം “നമ്മുടേതല്ല” എന്ന് പുറത്താക്കുന്നതിലും അല്ല.
സംസ്കാരങ്ങൾ എന്നും മാറും.
- പുതിയ ഭക്ഷണം വരും
- പുതിയ സംഗീതം വരും
- പുതിയ ഉത്സവങ്ങൾ വരും
- പുതിയ ചിന്താഗതികൾ വരും
അതൊന്നും തടയേണ്ടതില്ല.
പക്ഷേ ഒരു സമൂഹത്തിന് ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിരോധശേഷി critical thinking ആണ്.
ഒരു പുതിയ ആചാരം വന്നാൽ നമ്മൾ ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങൾ
- ആരാണ് ഇത് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്?
- ഇതിന്റെ ചരിത്രം എന്താണ്?
- ഇത് വിശ്വാസമാണോ, വ്യാപാരമാണോ, രാഷ്ട്രീയമാണോ?
- ഇത് ആളുകളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?
- അതോ മതപരമായ അതിർത്തികൾ കൂടുതൽ കട്ടിയാക്കുന്നുണ്ടോ?
- ഇത് നമ്മുടെ സ്വകാര്യ സ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?
- അതോ ഒരു കൂട്ടായ തിരിച്ചറിയലിലേക്ക് നമ്മെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കുന്നുണ്ടോ?
ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് മതവിരോധമല്ല.
ബുദ്ധിപരമായ പൗരത്വമാണ്.
സക്കറിയയുടെ മുന്നറിയിപ്പ് ഇന്നും പ്രസക്തമാകുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്
സക്കറിയ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന മാറ്റത്തെ “ഒരു ഉത്സവം കേരളത്തിലേക്ക് വന്നു” എന്ന ലളിതമായ കഥയായി കാണരുത്.
അതിന്റെ പിന്നിൽ വളരെ വലിയൊരു പ്രതിഭാസമുണ്ട്.
- മതത്തിന്റെ public visibility വർധിക്കുന്നു
- പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങൾക്ക് പകരം pan-Indian religious formats ശക്തമാകുന്നു
- സിനിമയും സോഷ്യൽ മീഡിയയും മതചിഹ്നങ്ങളെ amplify ചെയ്യുന്നു
- രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ ഉത്സവങ്ങളെ grassroots networking നായി ഉപയോഗിക്കുന്നു
- വിശ്വാസം identity politics ആയി മാറാനുള്ള സാധ്യത കൂടുന്നു
ഈ മാറ്റങ്ങളിൽ ഓരോന്നും പ്രത്യേകം തെറ്റാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.
പക്ഷേ ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാൽ കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും.
മലയാളി എന്താണ് പഠിക്കുന്നത് എന്നതിലും കൂടുതലായി, മലയാളിയെ ആരാണ് എന്ത് പഠിപ്പിക്കുന്നത് എന്നതാണ് ചോദ്യം.
അവസാനം അതിലും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം:
നമ്മൾ ഒരു ആചാരം സ്വീകരിക്കുകയാണോ, അതോ ആ ആചാരത്തോടൊപ്പം വരുന്ന രാഷ്ട്രീയവും അറിയാതെ സ്വീകരിക്കുകയാണോ?
ആ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ കഴിയുന്നിടത്തോളം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ യുക്തിബോധം പൂർണ്ണമായി നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
References / Further Reading
- The News Minute – The Sangh’s political recruitment of Ganapathy: A case study from Kerala
- Incredible India – Ganesh Chaturthi
- The Indian Express – Historical context of modern Ganesh Chaturthi
- Pollution Control Board – Idol immersion guidelines
Editorial note: ഈ ലേഖനം മതവിശ്വാസത്തെ അപഹസിക്കുന്നതിനല്ല. മതാചാരങ്ങളുടെ ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയ ഉപയോഗം, സാംസ്കാരിക മാറ്റം എന്നിവ evidence-based ആയി പരിശോധിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.